Różne formy własności socjalistycznej mają źródło w warunkach historycznych, w których dokonuje się przejście od kapitalizmu do socjalizmu. Podstawową przesłanką powstania własności ogólnonarodowej jest koncentracja środków produkcji i obrotu oraz stosunkowo wysoki stopień uspołecznienia procesu pracy. Własność państwowa powstaje historycznie wcześniej, zaraz po zwycięstwie rewolucji socjalistycznej, natomiast socjalistyczna własność spółdzielcza powstaje-w wyniku zrzeszania się drobnych producentów i konsumentów, przy poparciu państwa. Ponadto własność państwowa pojawia się w drodze ekspropriacji (wywłaszczenia) własności kapitalistycznej i jej racjonalizacji. Własność spółdzielczo-grupowa natomiast powstaje w drodze dobrowolnego połączenia środków produkcji, przede wszystkim drobnotowarowych wytwórców. Spółdzielczość stanowi środek uspołecznienia drobnej produkcji i usług. oraz przekształcenia tego sektora w socjalistyczny układ społeczno-ekonomiczny. Rozwój obydwu form własności odbywa się następnie w drodze akumulacji części wygospodarowanych zysków. Jeśli chodzi o rozszerzoną reprodukcję własności społecznej, to obok akumulacji dochodów istnieje jeszcze inne źródło jej powstawania: wkłady członkowskie nowych członków spółdzielni.
Rewolucyjni marksiści zawsze zwalczali (por. polemikę Lenina z Kaut- skim dotyczą stosunków własności po obaleniu kapitalizmu) teorię, która stwierdza, iż tzw. socjalizm municypalny, tj. przejęcie określonych przedsiębiorstw na własność miast, może być drogą zastąpienia kapitalizmu socjalizmem.
| |
|